Canolfan Rhagoriaeth Eryri: Blaenau Ffestiniog

Llyn y Manod, Bro Ffestiniog

Llyn y Manod, Bro Ffestiniog

Unwaith yn ganolfan ffyniannus o ddiwydiant, mae Blaenau Ffestiniog – “y pentref a roddodd do i’r byd” – wedi cael ei ailddyfeisio fel canolfan rhagoriaeth mewn gweithgareddau awyr agored. A phreswylwyr y dref sy’n arwain y fenter.

Mae Blaenau Ffestiniog yn lle diddorol iawn. Mae’r gymuned lechi agos hon ym Mro Ffestiniog wedi bod yn destun sbort dros y blynyddoedd, mae’n wir; un jôc yw nad ydy hi byth yn stopio glawio ym Mlaenau, cyhuddiad mae’r preswylwyr yn ei wadu’n chwyrn – ac yn siriol. Un stori arall a glywir yn aml am Flaenau Ffestiniog yw mai defaid sydd yn ôl y sôn yn cael blaenoriaeth ar y ffyrdd. Deliodd cân (“Dawns y Glaw”) gan un o allforion mwyaf enwog (neu ddrwg-enwog) ers y tro diwydiannol – y grŵp cerddorol Anweledig – gyda’r ddau honiad yn daclus iawn:

“Defaid ‘sgen yr hawlia yn fama
Wel chwarae teg nhw oedd yma i ddechra
Yn y gaea’ maen nhw’n cael eu cneifio
Ac yn yr haf maen nhw’n gwisgo sombreros
…Pawb yn deud fod hi’n bwrw glaw yn Blaenau Ffestiniog
Wir i chi, mae hi’n braf o hyd yn Blaenau Ffestiniog”.

Bro Ffestiniog

Os yw dyfynnu’r geiriau hyn i weld yn rhyfedd mewn erthygl yn hybu cyrchfan twristiaeth: mae pwynt i hyn i gyd. A’r pwynt yw bod ysbryd y gymuned ym Mlaenau a’r pentrefi cyfagos  yn y “Fro” mor gryf, ac yn gymaint o ganolbwynt bywyd yn yr ardal, fel na fydd yn eich synnu fod adfywio’r ardal wedi’i arwain yn bennaf gan y preswylwyr eu hunain.

Yn y 18fed a’r 19eg ganrif, daeth Blaenau Ffestiniog i fodolaeth – a thyfu’n gyflym iawn – fel un o brif ffynonellau’r byd o lechi o ansawdd. Tyfodd tref fywiog o glwstwr o ffermydd, ac agorwyd sawl chwarel; un ohonynt, yr Oakley, ar ei anterth oedd y weithfa chwarel tanddaearol mwyaf yn y byd, gyda 50 milltir o drac rheilffordd yn nadreddu ei ffordd trwy lefelau tanddaearol y chwarel. Mae un arall – Llechwedd – heddiw yn un o atyniadau mwyaf poblogaidd Cymru, lle mae ymwelwyr yn heidio i brofi bywyd fel mwynwr Fictoraidd.

Bro Ffestiniog

Ond daw popeth da i ben, a phan ddirywiodd y diwydiant llechi, tyfodd lefelau diweithdra ac – fel nifer o ardaloedd yng Nghymru lle mae’r iaith Gymraeg amlycaf – dechreuodd bobl symud o’r dref i chwilio am waith, gan fynd â’r iaith gyda nhw.

Fodd bynnag, nid oedd y gymuned yn fodlon derbyn hyn. Oedd, roedd y dref wedi’i hadeiladu ar olud y diwydiant llechi; ond ni fyddai creiriau gorffennol diwydiannol y Fro yn cael ei adael i bydru. Yn lle hynny, penderfynodd pobl Ffestiniog adnewyddu’r tirlun ôl-ddiwydiannol, a’i droi’n rhywbeth y gallai’r gymuned barhau i ymfalchïo ynddo am genedlaethau i ddod. Ac felly ganwyd Antur ‘Stiniog.

Bro Ffestiniog

Bro Ffestiniog

Mae Antur ‘Stiniog yn grŵp a ariennir gan arian cyhoeddus sydd â’r dasg o roi’r dirwedd i ddefnydd da yn ogystal â hyfforddi pobl leol i ymgymhwyso fel arweinwyr gweithgareddau awyr agored, fel y gallent ddarganfod – neu hyd yn oed greu – cyflogaeth mewn ardal sydd wedi’i daro’n ddrwg â thrallodion economaidd dros y degawdau diwethaf. Mae llwybrau’r chwarelwyr yn cael eu troi’n llwybrau beiciau mynydd; mae’r mynyddoedd wedi’u gwasgaru â llechi yn darparu llwybrau cerdded a rhedeg (Mae Ras y Moelwyn yn dynfa fawr bob mis Ebrill); a chafwyd trafodaethau gyda Network Rail i droi cledrau segur yn Velorail, system rheilffordd â phŵer pedlo a fydd yn rhoi ffordd anarferol (a hwyliog) i ymwelwyr i archwilio’r Fro. Os bydd popeth yn mynd fel y dylai, bydd y Velorail yn agor ar ddiwedd yr haf 2012.

Mae diwydiant yn mynd a dod, mae’n wir; pan ddaw, daw â hwb a ffyniant i’r economi, a phan fydd yn mynd, gall adael ar ei ôl tirlun wedi’i farcio a’i greithio y mae rhyw un yn mynd i orfod ei lanhau. Ond mewn trefi fel Blaenau Ffestiniog, lle mae’r gymuned yn gweithio fel un, mae
fel ffenics yn codi o’r lludw, ni fydd y Fro yn aros i lawr, ac mae’r her o adnewyddu ac ailddyfeisio yn gyfle heb ei golli.

2 thoughts on “Canolfan Rhagoriaeth Eryri: Blaenau Ffestiniog

  1. Hysbysiad cyfeirio: Ymweld ag Eryri: Cricieth, Porthmadog a Blaenau Ffestiniog | Ymweld ag Eryri

  2. Hysbysiad cyfeirio: #PackedForSnowdonia – Codi eich Pac i fynd i Eryri: Un Gyrchfan, Tri Gwyliau | Ymweld ag Eryri

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s