Ymweld â De Eryri: Deg Ffaith Ddiddorol am Flaenau Ffestiniog

Blaenau Ffestiniog

Blaenau Ffestiniog

Tref gynnes a chyfeillgar yng nghanol cefn gwlad godidog Meirionydd yn ne Eryri yw Blaenau Ffestiniog. Dyma ddeg ffaith ddiddorol am Flaenau Ffestiniog.

Ers cyn cof, mae’r dref wedi’i hadnabod fel ‘y dref a roddodd do ar y byd’ a ‘prifddinas llechi Cymru’, diolch i’r diwydiant sydd wedi darparu llechi o’r ansawdd uchaf ers blynyddoedd maith.

Ond mae llawer mwy i Flaenau Ffestiniog na llechi. Mae’n dref arbennig, gynnes, lle mae’r bobl yn gyfeillgar ac yn cynnig croeso cynnes bob amser. Mae’r cefn gwlad o’i chwmpas yn ysblennydd, a pheidiwch â choelio’r hyn sy’n cael ei ddweud am y dref – dyw hi ddim yn glawio yma’n dragywydd!

Dyma ddeg ffaith i’ch rhyfeddu am yr ardal odidog hon o Eryri.

Ogofâu Llechi Llechwedd

Ogofâu Llechi Llechwedd

1. Prif atyniad

Mae Blaenau Ffestiniog yn gartref i un o atyniadau twristiaeth fwyaf llwyddiannus Cymru – sef Ogofâu Llechi Llechwedd. Yn Llechwedd, cewch fynd ar daith ar hyd y tramffyrdd i ddysgu am fywyd chwarelwr yn y 1800au, a’r holl beryglon a oedd yn gysylltiedig â hynny. Yn ôl ar yr wyneb, mae pentref Fictorianaidd sy’n defnyddio ei harian ei hun – cofiwch newid eich arian yn y banc a’i wario yn siopau’r pentref, neu beth am gadw ceiniog neu ddwy i’ch atgoffa am y lle.

2. Dewch Gymry glân i wrando ar ein cân…

Mae ymweld â Ffestiniog yn wledd i’r glust. Ceir yma nid un ond dau gôr meibion. Dros y blynyddoedd, mae Ffestiniog wedi esgor ar nifer o artistiaid pop sydd wedi cyrraedd brig y siartiau Cymraeg. Anweledig, Mim Twm Llai, Gwibdaith Hen Frân, Twmffat – dyma rai o’r enwau mawr sy’n hanu o Ffestiniog. Mae Gai Toms, un arall o feibion yr ardal, yn un o’r cystadleuwyr terfynol yng nghystadleuaeth Cân i Gymru 2012, sy’n cael ei chynnal ar 4 Mawrth. Daeth yn ail yn 2010 ac yn drydydd yn 2011, felly bydd pawb yn yr ardal yn awyddus iddo gipio’r wobr gyntaf eleni!

3. Olion hynafol

Er bod Blaenau Ffestiniog yn dref gymharol newydd, fe saif mewn ardal â chanddi wreiddiau hynafol. Ceir digon o dystiolaeth o weithgarwch o’r oes efydd, yr oes haearn ac oes y Rhufeiniaid yn ardal Ffestiniog, gan gynnwys olion gwersyll Tomen-y-Mur a ffordd Rufeinig Sarn Helen.

4. Rhaniad perffaith

Yn ôl y chwedl, yn ystod y 1760au, cafodd brodor o Arfon o’r enw Methusalem Jones freuddwyd lle gwelodd llechfeini yn cael eu rhannu’n berffaith yng Ngheunant Diffwys. O ganlyniad, dechreuodd y gwaith yn Fferm Gelli, a oedd yn eiddo i deulu’r Wynns o Beniarth. Bu Diffwys yn bartneriaeth Gymreig hyd nes y flwyddyn 1800 pan gafodd ei brynu gan grŵp o entrepreneuriaid o Ardal y Llynnoedd.

5. Y mwyaf yn y byd…

Un arall o chwareli Ffestiniog, sef yr Oakley, oedd y chwarel llechi tanddaearol mwyaf yn y byd. Yn Oakley, ceir oddeutu 50 o filltiroedd o reilffordd ar amryfal haenau tanddaearol y chwarel, yn nyfnderoedd y mynyddoedd sy’n codi uwch eu pen.

Dringo ym Mlaenau Ffestiniog

Dringo ym Mlaenau Ffestiniog

6.  Pŵer dŵr

Blaenau Ffestiniog oedd y dref gyntaf ym Mhrydain i oleuo’i strydoedd gan ddefnyddio trydan a grewyd gan ddŵr. Digwyddodd hyn ym mis Mai 1902. Yna, ym 1963, agorwyd Gorsaf Bŵer Ffestiniog yn Nhanygrisiau. Hon oedd yr orsaf bŵer storfa bwmp gyntaf ym Mhrydain, ac ar y pryd, hon hefyd oedd y mwyaf yn Ewrop.

7. Trysorau’r rhyfel

Ym 1941, bu rhannau o chwareli Ffestiniog yn byw bywyd dwbl dirgel. Gan fod Llundain dan lach cyrchoedd awyr rheolaidd gan yr Almaenwyr, cafodd yr holl drysorau celf o’r Oriel Genedlaethol a Phalas Buckingham – gan gynnwys gwaith gan Reubens, Rembrandt a Michelangelo – eu trosglwyddo i Chwarel Manod i’w cadw’n ddiogel.

Tren llechi ym Mlaenau Ffestiniog

Tren llechi ym Mlaenau Ffestiniog

8. Trenau stêm

Cafodd Rheilffordd Ffestiniog ei chreu i wasanaethu’r chwareli a hi yw’r rheilffordd annibynnol hynaf yn y byd. Dechreuodd ym 1832, gyda cheffylau yn tynnu wagenni gwag ar hyd y llinell. Pan oedd y wagenni hyn yn llawn, byddai disgyrchiant yn tynnu’r llwythi i lawr tuag at y môr, gydag ychydig o ffrwynwyr yn eu cadw dan reolaeth. Cyflwynwyd technoleg ager ym 1863, a choeliwch neu beidio, mae rhai o’r locomotifau hyn yn dal i gael eu defnyddio heddiw! Felly os ewch chi ar daith ar Reilffordd Ffestiniog drwy’r hyfryd Fro Ffestiniog, mae’n bosibl iawn mai un o’r locomotifau gwreiddiol hyn fydd yn eich cludo ar eich taith.

9. Adaryddiaeth

Os ydych chi’n hoff o adaryddiaeth, byddwch wrth eich bodd yn ymweld ag ardal Ffestiniog! Ar y copaon uchaf, gallwch weld cigfrain, hebogau tramor, boncathod, a hyd yn oed ambell frân goesgoch, sy’n aderyn hynod brin yn y rhan fwyaf o Brydain. Os ydych chi’n ffodus iawn, efallai y gwelwch chi weilch yn hela o gwmpas y morydau a’r llynnoedd, ac yng nghoetiroedd Maentwrog, fe glywch gnocellau’r coed wrth eu gwaith.

10. Cymuned glòs

Ceir ysbryd cymunedol aruthrol ym Mlaenau Ffestiniog a’r pentrefi cyfagos. Mae’r gymuned yn brysur edrych tua’r dyfodol nawr bod y diwydiant llechi wedi tawelu, gan gymryd rhan yng nghynllun Canolfan Rhagoriaeth Eryri. Maent yn rhannu adnoddau er mwyn sicrhau bod Ffestiniog yn un o ganolfannau awyr agored rhagoraf y DU. Gydag amrywiaeth wych o lwybrau beicio mynydd, canolfan ymwelwyr arbennig a chynlluniau i greu felorail (velorail) hyd yn oed, bydd eleni yn flwyddyn gyffrous iawn ym Mlaenau Ffestiniog!

 

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s