Mannau Diarffordd yn Eryri: Llanfrothen a Chroesor

Cnicht

Cnicht

Mae Eryri yn lleoliad gwyliau poblogaidd ble ceir llawer o atyniadau ymwelwyr enwog. Ond os hoffech weld ochr wahanol i Eryri, beth am ymweld â rhai o’i hen bentrefi hyfryd, megis Llanfrothen a Chroesor.

Plas Brondanw

Plas Brondanw

O ran mannau i ymweld â hwy mae gan bob gwlad yn y byd ei chyfrinachau cudd, ac nid yw Eryri’n eithriad. Tra bod arweinlyfrau yn dueddol o arwain ymwelwyr tuag at atyniadau twristiaeth poblogaidd – y traethau prysuraf, y llwybrau cerdded gorau, y mannau sy’n gweld miloedd o ymwelwyr bob blwyddyn  – yn aml y mannau sydd agosaf at galon y bobl leol yw’r rhai sy’n haeddu cael eu cynnwys yn yr arweinlyfrau ond sy’n cael eu hanwybyddu’n llwyr.

Mae cymunedau Llanfrothen a Chroesor ym Meirionydd sy’n gymdogion i’w gilydd, gyda Garreg wedi’i leoli rhyngddynt yn fannau o’r fath.

Y mae’r bobl wybodus hynny – y mwyafrif ohonynt yn breswylwyr lleol – yn mwynhau ymweld â Llanfrothen a Chroesor i fwynhau’r amgylchedd tawel heb ei hagru ble mae digonedd o brydferthwch naturiol a chyfleoedd i dynnu lluniau yn llechu tu ôl i bob cornel.

Plas Brondanw

Plas Brondanw

Mae cymuned gref wedi bodoli yma ers y canoloesoedd; mae oedran yr eglwys ganoloesol, St Brothen yn arwydd o hyn, er yn ôl hanes mae’r safle’n dyddio’n ôl i’r chweched ganrif o leiaf. Er nad oes defnydd yn cael ei wneud o’r eglwys nawr, gofalir amdani gan Gyfeillion Eglwysi Digyfaill, felly er na fyddwch yn gallu mynychu gwasanaeth yn St Brothen erbyn hyn, bydd cyfle i chi fynd i mewn a chael golwg arni. Mae’r mwyafrif o wead yr adeilad yn dyddio’n ôl i’r 13eg ganrif, ond oddi mewn fe welwch ddarnau gosod a gosodiadau sy’n perthyn i gyfnod rhwng y 15fed ganrif a’r 19eg ganrif, pan wnaed gwaith adfer arwyddocaol ar yr eglwys.

Mae manylion adeiladau rhestredig yn Llanfrothen ac adroddiadau dendrocronoleg sy’n rhoi dyddiadau torri coed a ddefnyddiwyd yn rhai o’r adeiladau hyn yn y 15fed ganrif yn dystiolaeth bellach i ddangos bod y gymuned hyfryd hon wedi gwrthsefyll prawf amser.

Er bod atyniadau twristiaeth poblogaidd gerllaw – er enghraifft Prosiect Gweilch y Glaslyn ym Mhont Croesor (sydd mewn lleoliad cyfleus gerllaw’r orsaf ar gyfer trip ar Reilffordd Ucheldir Cymru), a Phortmeirion sydd ond i lawr y lôn ym Minffordd – y mwynhad mwyaf yn Llanfrothen a Chroesor yw bod yno, gan amsugno’r awyrgylch tawel a’r amgylchedd brydferth. Mae’r ‘Ring’ (yr enw lleol ar dafarn y pentref, y Brondanw Arms) yn lle gwych i wneud hyn, felly piciwch i mewn am beint a phryd o fwyd yn ystod eich ymweliad; mae’r ardd gwrw yn hyfryd.

Mae gan Croesor ddigonedd i’w gynnig i gerddwyr a phobl sy’n ymddiddori yn yr awyr agored. Mae’r pentref bychan hwn yn sefyll wrth droed Cnicht “Y Matahorn Cymreig”, ac mae’n le gwych i ddechrau os ydych yn bwriadu archwilio Cnicht a mynyddoedd y Moelwyn. Ar y daith mae caffi ac oriel sy’n cael eu rhedeg gan y gymuned, Oriel Caffi Croesor, sydd hefyd yn darparu cyfleusterau campio ar lan yr afon.

Os ydych yn heicio o Groesor, ynghyd â darganfod golygfeydd heb eu hagru rydych yn siŵr o ddod ar draws hen weithfeydd mwyn Chwarel Croesor a Chwarel Rhosydd. Er eu bod wedi cau ers amser maith, mae rhannau o’r chwareli‘n parhau i fod yn hygyrch, nid ydym yn argymell archwilio oddi mewn i’r chwareli oherwydd gallent fod yn beryglus iawn, ond mae wedi’i ddogfennu’n dda bod pobl sy’n ymddiddori mewn cloddio a fforwyr mwyngloddio profiadol wedi gadael rhaffau ac offer arall ar ôl yno oherwydd, er gwaethaf y perygl mae’r Trip Drwy Croesor a Rhosydd yn ddrwg-enwog mewn cylchoedd archwilio chwareli.

Plas Brondanw

Plas Brondanw

Nid yw teithiau cerdded mynyddig hir at ddant pawb wrth gwrs, felly os byddwch yn ymweld â Llanfrothen neu Groesor heb deimlo’n egniol iawn, beth am ymweld â Phlas Brondanw.  Hwn oedd cartref teuluol creawdwr Portmeirion, Clough Williams-Ellis, ac er nad yw’r eiddo mor drawiadol â’r pentref Eidalaidd enwog, y mae’n fan hyfryd i ymweld ag ef.  Mae tirlun syfrdanol Eryri yn gefnlen i’r gerddi ffurfiol sydd wedi’u cynllunio a’u cynnal yn brydferth, gyda thopiaris, pyllau, cerfddelwau a ffoliau ynddynt.  Yma mae trefn gyntefig yn cwrdd â diffaethwch mynyddig, ac mae’r canlyniadau’n hynod wefreiddiol. Codir tâl bychan am ymweld â Brondanw ac ni fyddwch yn gwarafun talu gan fod y cyfle i ymweld â man mor hyfryd a heddychol (ac mae hwn yn atyniad ble nad oes fyth gormod o bobl ynddo, er y dylai fod mewn gwirionedd) werth pob ceiniog.

Plas Brondanw

Plas Brondanw

Mae dylanwad Clough Williams-Ellis i’w weld o amgylch Llanfrothen, Croesor a Garreg ac mae’r paent gwyrddlas arwyddocaol yn dangos faint o adeiladau yn yr ardal sy’n rhan o’r ystâd.  Ar draws y ffordd i Frondanw mae tŵr gwylio Clough ac mae hwn ynghyd â’r tir y mae’n rhan ohono yn “nodweddiadol o Clough” gyda harddwch naturiol wedi’i wella, nid ei ddifetha gan weledigaeth artistig ac esthetig un gŵr.

Os ydych yn ymweld ag Eryri ac am osgoi’r tyrfaoedd ac eisiau rhoi cynnig ar rywbeth gwahanol yn ogystal â gweld y gwir Eryri gyda’i hynodrwydd a’i arferion bychain; mae Llanfrothen a Chroesor yn un o’r ychydig fannau all gynnig hyn i chi. Wrth fentro i fannau diarffordd Eryri, pwy a ŵyr beth a welwch?

 

2 thoughts on “Mannau Diarffordd yn Eryri: Llanfrothen a Chroesor

  1. Hysbysiad Cyfeirio: Eryri Ddirgel: Llên Gwerin Rhyfeddol Gogledd Cymru « Ymweld ag Eryri

  2. Hysbysiad Cyfeirio: Deg o Eglwysi Mwyaf Diddorol Eryri | Ymweld ag Eryri

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s